Menu

Sluiten

Barcelona als kweekvijver voor stadslandsbouw

Redactie SDGs on Stage - 4 Feb 2020

Dit is een artikel van Amber van Rijswijk, studente aan de Hogeschool van Utrecht 

Een restaurant met een muur van bloemkool, buurtmoestuinen waarin jonge en oude bewoners samenwerken, een zee aan planten op stadsdaken en verticale stellages waarop plantjes groeien. Een greep uit de stadslandbouwinitiatieven in Barcelona. Als het aan de bedrijven Green in Blue, Groots Urban Farming en Eixverd ligt, zou stadslandbouw een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan voedselzekerheid en sociale cohesie.

In een buitenwijk van de stad waar een 19e-eeuwse industriële uitstraling de gebouwen karakteriseert, staat Nest City Lab, een voormalige fabriek die omgetoverd is tot een heus kantoorpand. Het gebouw is volledig gemaakt van eco-vriendelijke materialen. Houten huisjes als vergaderruimtes, een glazen dak dat het idee geeft van een kas en een open binnentuin waar alle kantoren op uitkijken. Waar je normaal gesproken horizontale rijen van bureaus ziet waar werknemers van 9 tot 5 achter hun computer verscholen zitten, kom je hier terecht in een soort natuurpark met overal bomen en planten.

Aquaponics

In deze kantoorjungle komen verschillende duurzame startups samen, waaronder Green in Blue van Loïc Le Goueff. Oprichter Le Goueff beschrijft de locatie als een oase van rust en een creatieve broedplaats waar verschillende duurzame initiatieven tot leven komen. In een van de vergaderruimtes ligt de temperatuur een stuk hoger. Al snel wordt duidelijk waarom. Er staat een vissentank met een door Le Goueff ontworpen aquaponics systeem waar planten onder geconditioneerde omstandigheden groeien. “In het systeem voeren we de vissen, vervolgens poepen de vissen en gaat de ontlasting in een filter waar bacteriën het transformeren tot een voedingsoplossing. Deze voedingsoplossing gaat vervolgens met het water via een buis naar de planten die de voedingsstoffen opnemen om te groeien. De planten filteren vervolgens het water en dat water gaat aan het einde terug naar de vissentank en zo begint de cyclus weer opnieuw”, aldus Le Goueff.

Aquaponics is nog een relatief nieuwe technologie die nu langzamerhand uit de kinderschoenen stapt naar een een zakelijk en commercieel perspectief. Volgens Le Goueff is de technologie niet hét antwoord op de toenemende vraag naar voedsel, omdat het niet de miljoenen hectaren land buiten de stad kan vervangen. Het kan echter wel dienen als aanvullend middel. Le Goueff merkt daarnaast dat de mentaliteit in de samenleving rondom groeien zonder grond steeds meer aan het veranderen is. “We beginnen ons te realiseren wat voor impact voedsel heeft op ons lichaam en onze geest. Je kan wel een biologische banaan krijgen uit Costa Rica, maar misschien is het logischer om iets te kopen dat 50 meter van jou vandaan is gekweekt.”

Verticaal kweken

Ook in het noorden van Barcelona in Barberà del Vallès zoeken vier jongens naar nieuwe manieren van cultiveren om efficiënt gebruik te maken van natuurlijke hulpbronnen. Carlos Gómez, Joaquim Bas, Alessandro Calcagno en Albert Gombau bedachten met hun Groots Urban Farming een hydrocultuursysteem. Het is een soort groene muur dat uit modulaire en biologische-afbreekbare torens en verticale buizen bestaat. Op de muur groeit basilicum, boerenkool of eetbare bloemen zonder dat daar land, zonlicht of pesticiden voor nodig zijn. Dat is mogelijk dankzij een voedseloplossing. “Het zaad wordt gezaaid op een spons die precies in de buis past. Op deze manier vallen de wortels in de buis en verzamelen ze al het water en de mineralen die ze nodig hebben. Doordat de buizen op maat zijn gemaakt kan er slechts één soort plantje groeien. Met dit systeem besparen we 90 procent water, omdat we het water dat de planten niet opnemen hergebruiken. Daarnaast verminderen we lange transport van het platteland naar de stad”, aldus Gómez.

Een ander voordeel van binnen kweken is dat de planten niet afhankelijk zijn van de seizoenen. Er kan bijvoorbeeld het hele jaar door basilicum geoogst worden. De groene muren worden nu alleen nog aan restaurants verkocht. Zo kan je bij OrganiQ Sant Curat genieten van een mediterrane salade met boerenkool die van de groene muur in het restaurant komt. Gómez merkt nog wel dat de samenleving vrij terughoudend is, omdat verticale landbouw nog een onbekende industrie is. “Mensen hebben vooroordelen over groeien zonder grond terwijl bodemafbraak, ontbossing, overmatige pesticiden en watergebruik problemen zijn die we nu moeten aanpakken. Voorlichting over de voordelen, projecten op scholen en workshops zouden een goede manier kunnen zijn om het publieke bewustzijn te vergroten.”

Stads- en daktuinen en Green Walls

De stadslandbouw in Barcelona vind je niet alleen binnen de muren van bedrijven maar ook buiten op straat.. Met Eixverd ontwerpt Lidia Calvo groene infrastructuur zoals groene muren of daken, bouwt deze constructies en onderhoudt ze. “Persoonlijk deed het me pijn om te zien wat we de planeet aandoen dat ons de mogelijkheid gaf om als soort te leven. Ik keek om me heen en zag dat er in Barcelona eigenlijk nergens groene gebieden waren. Dus toen heb ik verschillende projecten opgezet om het aantal vierkante meters groen in Barcelona te vergroten. Met meer groen zou de temperatuur in de stad verlaagd worden, wat goed is tegen de klimaatverandering.”

Video: Ook individuen kunnen hun steentje bijdragen aan duurzame stadslandbouw. Het Spaanse InstaGreen heeft een groeisysteem en een groeikit bedacht om thuis microgreens, kleine kruiden en groenten te laten groeien. De Nederlandse CEO Remko Dirkmaat, die al 12 jaar in Barcelona woont, vertelt er meer over. 

Barrières in stadslandbouw: wetgeving, geld en sociale acceptatie

De verschillende initiatieven in Barcelona in stadslandbouw zijn geen verrassing. Het Europees Parlement noemde Barcelona en Milaan al in hun rapport ‘Urban agriculture in Europa’ uit 2017 de voorbeeldsteden van innovaties in stadslandbouw. Toch zijn er ook nog valkuilen. Zo houdt de bestaande wetgeving in Catalonië geen rekening met de implementatie van tuinbouwsystemen op daken en daarom komt het nog vaak voor dat particulieren geen toestemming krijgen voor een daktuin. “De wet verbiedt het om geteelde gewassen te verkopen. Uit overwegingen van bodemvervuiling in steden en landgebruik, willen ze land alleen beschikbaar stellen om te leven, wat logisch is. Maar dit is een wet uit 1976, dus het houdt geen rekening met wat er sindsdien is gebeurd, zoals landbouw zonder grond, bijvoorbeeld op daken wat niet iemands land wegneemt” aldus Le Goueff.

Daarnaast merkt Calvo dat het proces en de ontwikkeling van stadslandbouw geremd wordt in de gesprekken met politici. “Er is meer vaart nodig. We moeten voorbijgaan aan het praten en het gewoon gaan doen.” Groots Urban Farming zou graag het ‘ecologische teler’-certificaat willen behalen. “In Spanje moeten nu de planten in contact staan met de grond om het ecologische certificaat te behalen”, aldus Gómez. Het opgang brengen van de sector verloopt in Barcelona dus nog traag. “Het is typisch voor Barcelona dat de stad geïnteresseerd is in duurzaamheid. Het is niet typisch voor Barcelona om er geld in te steken. Er zijn veel startende innovatiebedrijven, dus het is een plek die altijd openstaat voor nieuwe ideeën, maar dan ontbreekt het een beetje aan financiële kracht vanuit de overheid”, aldus Le Goueff.

Foto: Amber van Rijswijk

Deel dit artikel